Bireyde kerâmet, kamu hayatında cemaat ve idarede ehliyet ve emanet esastır. Daha kusursuz bir toplum arayışında ferdin mutluluğu ile amme yararı arasında bir âhenk kurulabilmesi için hem insan hem de kurumlar ıslah edilmelidir. Dinî inanç ve ameller doğal dürtü, eğilim ve alışkanlıkların müspet istikamette yönlendirilmesinin yanı sıra "açık, çoğulcu ve liberal toplumlar için de vazgeçilmez sayılan" güven, dürüstlük ve dayanışma gibi norm ve erdemlerin korunup geliştirilmesinde en uygun zemini oluşturmaktadır (Byker, 2001: 1). Yahyâ b. Ömer el-Kinânî'nin Kitâbü Ahkâmi's-sûk başlıklı eseri söz konusu norm ve değerleri vurgulayan türün elimizdeki bilinen ilk örneği olması bakımından bu makalede inceleme konusu yapılmıştır. Zira eserin iktisadî muamelelere hasredilen bazı bölümlerinde doğru iş kararları verilebilmesine zemin hazırlayan uygulamalı bir değerler sistemi sunulduğu gibi iş ve satıcı davranışlarının sınıfandırılmasını ve değerlendirilmesini mümkün kılan ahlâkî ilkeler de ortaya konulmaktadır. Kitaptaki görüşler "indirgemecilik ve metodolojik tekçilik tuzaklarına düşmemek için" hukukî, iktisadî ve ahlâkî olmak üzere disiplinler arası bir perspektiften incelenmeye çalışılmıştır.

Pek çok kişi yönetim literatüründe artan ölçüde dikkat çeken iş ahlakının yeni bir kavram olduğuna inanmaktadır. Oysa iş ahlakına olan ilgi yeni değildir. İş ahlakı konusunda 2000 yıl önce bile yazıların yazıldığı, Çiçero'nun "Nöbetçiler" adlı eserinden anlaşılmaktadır. Fakat son yıllarda rüşvet, içerden öğrenenlerin ticareti, yolsuzluk, adam kayırma, gücü kötüye kullanma, muhasebe hileleri ve finansal skandallar nedeniyle iş ahlakı işletmeler açısından ciddi bir sorun hâline gelmiştir. Özellikle bir ahlaki işletmenin, daha iyi bir imaja sahip olma olasılığı yüksektir. Bu imajın uzun dönemde yüksek kazanç sağlama olasılığı da söz konusu olmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, iş ahlakının kurumsallaşmasında üst yönetimin rolünü incelemektir. Özellikle bu çalışmada ahlak, iş ahlakı, iş ahlakının önemi, küresel ölçekte yöneticilerin ahlaki niyetleri ve iş ahlakının kurumsallaşmasında üst yönetimin rolü ele alınmaktadır.

Özellikle 1950'li yıllardan sonra ekonomik hayatta yaşanan hızlı gelişim, ticari açıdan olduğu kadar sosyal açıdan da işletmelerin önemini artırmış ve bu kuruluşları toplumsal hayatın temel unsurlarından biri haline getirmiştir. Toplumun bütün kesimleri ile derin ilişkileri olan işletmeler, bu özellikleriyle sosyal ve ekonomik hayatın tamamını etkiler hâle gelmiştir. Bu gelişmeler doğrultusunda iş ahlakı ilkelerinin oluşturulması ve sosyal sorumluluk bilinciyle hareket edilmesi gerekliliği, tüm dünyada işletme yapılarında önemli etkiler meydana getirmiştir. Çalışmada, iş ahlakı kavramının ortaya çıkışı ve gelişimine değinilmiş, işletmelerin iş ahlakına uymasını gerektiren nedenler ilkesel ve pratik yönleriyle ele alınmıştır. Ayrıca işletmelerde iş ahlakı ilkelerinin oluşturulması sürecine dair öneriler geliştirilerek iş ahlakı ilkelerinin genel bir tasnifi yapılmaya çalışılmıştır.

Bugünün iş dünyasındaki uygulamaları bakımından çok da uygun gibi durmayan pazarlama ve erdemlilik kavramlarının birlikte kullanımlarına olan ihtiyaç her zamankinden daha fazla hissedilmektedir. Pazarlamada yanlış ve hatalı uygulama sonuçlarının ortaya çıkardığı pazarlama ahlakı problemleri bir hayli artmıştır. Bu sonucun oluşmasında elbette pazarlama profesyonelleri kadar tüketicilerin de rolü olduğu unutulmamalıdır. Pazarlama profesyonelleri yanlış bakış açıları, hatalı yöntemler ve uygulama problemleriyle ahlaki olmayan pazarlama uygulamalarına yol açabilmektedirler. Tüketiciler ise tüketim eylemlerinde pazarlamacıları erdemli olmaya zorlayacak duyarlılıkları göstermeme yanında ahlaki açıdan problemli tüketici davranışları sergileyebilmektedirler. Bu çalışmada, pazarlama ve erdemlilik kavramlarının birlikte anılamayacakları konusundaki yanlış anlamaların düzeltilmesine katkı sunmak üzere bir açılım getirilmeye çalışılmıştır. Bu açıdan hem pazarlama profesyonellerinin hem de tüketicilerin sorumluluklarına vurgu yapılmıştır. Tarafların sorumluluklarını yeterince yerine getirememelerinin ortaya çıkardığı sonuçlara değinilmiştir.

Bu çalışma ile öğretim elemanlarının maruz kaldığı etik dışı davranışların ve bu bağlamda baskı / psikolojik şiddetin araştırılması amaçlanmaktadır. Araştırmada, Türkiye'deki üniversitelerde etik dışı davranışlara ve baskı / psikolojik şiddete maruz kalan öğretim elemanları belirlenmiş ve on beş öğretim elemanı ile mülakat yapılmıştır. Araştırma, nitel desende oluşturulmuştur. Nitel araştırma desenlerinden araştırmanın doğasına uygun olan "olgu bilim (phenomenology) deseni" kullanılmıştır. Araştırmada yapı bakımından "standartlaştırılmış açık uçlu mülakat" kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde içerik analizi türlerinden "kategorisel analiz" ve "frekans analizi" kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretim elemanlarının etik dışı davranışlara ve baskı / psikolojik şiddete maruz kalmalarının nedenleriyle ilgili algıları; "örgüt kültürünün ve yönetim anlayışının otokratik / baskıcı oluşu" ayrıca "kişisel kıskançlıklar / rekabet ve diğerinin yükselmesini engelleme isteği" gibi durumlarla ilgilidir. Araştırmada, etik dışı davranışlar ve baskı / psikolojik şiddet hakkında bir an önce farkındalık yaratılması ve bu davranışların ortadan kaldırılmasına dönük tedbirler alınması biçiminde öneriler getirilmiştir.

İş ahlakı, mal ve hizmetlerin üretim ve tüketim sürecinde tarafların haklarını ve yükümlülüklerini düzenleyen bir çerçevedir. fiüphesiz tüm birey ve kurumların içinde yaşadığı çevreye karşı ödev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Örneğin, bir işletmenin kendi çalışanlarına, pay sahiplerine, ortaklarına olduğu kadar devlet, doğa, toplum ve benzerlerinden oluşan dış çevresine karşı da sorumlulukları bulunmaktadır. Bir başka ifadeyle iş ahlakı, sosyal sorumluluğu da içeren bir anlam taşır. Doğruluk ve dürüstlük, sözünde durma vs. klasik ticaret ahlakının temelidir ve bu ahlaki ilkeler şüphesiz tüm meslekler için de geçerlidir. Bu çalışmada meslek ahlakı ve sosyal sorumluluk ahlakı öncelikle "iş" genel başlığı altında ele alınmakta, ardından akademik ahlak, medya ahlakı, sosyal sorumluluk ve çevre ahlakı bağlamında konu özelleştirilerek irdelenmektedir. Bu çerçevede genel olarak meslek ahlakı alanında ve örnek olarak incelenen çeşitli mesleklerde ahlaka uygun olmayan davranış ve eylemler özetlenmiş, meslek ahlakının tesis edilmesine yönelik çözüm önerileri ele alınmıştır.(NOT: Bu makale iş ahlakı alanında çalışmaları ile tanınan Coşkun Can Aktan tarafından dergimizin daveti üzerine kaleme alınmış olup hakem sürecinden bağımsız tutulmuştur. Editör)

Bu konuda etraflı malumat yazarın "Bir İktisatçının Entellektüel Portresi: Sabri F. Ülgener" (Ötüken Yayınları, İstanbul, 2007) adlı kitabında bulunmaktadır. Bu özet, adı geçen eserden ve yazarın "Makaleler"e (Derin Yayınları, 2006) yazdığı önsözden yararlanılarak hazırlanmıştır. (Editör)

Bu makale Prof. Dr. Sabri Ülgener'in Zihniyet, Aydınlar ve İzm'ler - Denemeler ve Araştırmalar - adlı kitabında (Ankara, 1983, Mayaş Yayınları, s. 15–38) yayımlanmıştır. Kitap aynı adla Derin Yayınları tarafından Ülgener'in Toplu Eserleri dizisinin dördüncüsü olarak yeniden yayımlanmıştır. Ülgener'in İktisat Zihniyeti ve İktisat Ahlâkı bu makalesi İş Ahlakı Dergisine alıntılanırken bu ikinci basıma (İstanbul, 2006, Derin Yayınları, s. 7–46) sadık kalınmıştır. Ancak bazı yerlerde günümüz imlasına paralel olduğu için ilk baskıdaki imla tercih edilmiştir.